Verpleegkundigen in de lead: zo werd samen beslissen bij CVA vanzelfsprekend in het WZA

Alle patiënten met een CVA op de Braincare-afdeling van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen (WZA) ontvangen de CVA keuzehulp. Niet omdat het moet, maar omdat het werkt. Verpleegkundigen Harma Oving en Mannie van der Giessen bouwden, samen met projectleider Marieke Westendorp, stap voor stap aan een stevig proces. “De keuzehulp hoort nu gewoon bij het werk.” Hoe kregen zij het voor elkaar dat het hele team meedoet? En wat zijn hun belangrijkste lessen?

Start met een duidelijk doel

Het idee om de CVA keuzehulp te gebruiken ontstond vanuit de wens om patiënten en hun naasten beter te betrekken bij de zorg. Marieke: “We vonden het belangrijk om patiënten meer te betrekken bij de keuze voor ontslagbestemming en ook beter te informeren over de mogelijkheden, zodat verwachtingen beter overeenkomen. Daarbij wilden we meer duidelijkheid in het proces rondom opname en ontslag, voor zowel de patiënt als het team. Zorgkeuzehulp helpt daarbij.”

Je moet er in de voorbereiding eerst met z’n allen energie in steken, om het daarna eruit te halen.

– Marieke Westendorp, adviseur oncologische zorg, WZA

Het hele team werd goed geïnformeerd en betrokken bij de voorbereiding van de implementatie. Het onderwerp samen beslissen en de keuzehulp kregen ruim aandacht tijdens het werkoverleg. We bespraken waarom we dit wilden en wat we ermee wilden bereiken. Iedereen kreeg de kans om zelf de keuzehulp te bekijken en vragen en zorgen werden samen besproken. Marieke: “Je moet er in de voorbereiding eerst met z’n allen energie in steken, om het daarna eruit te halen.”

In januari 2023 is het team van start gegaan. Bij opname wordt standaard binnen 48 uur het verpleegkundig gesprek gepland. Tijdens dat gesprek wordt de keuzehulp toegelicht en aan patiënten en hun naasten gevraagd om de keuzehulp samen in te vullen op de iPad. Harma: “Wij zijn altijd in de buurt om eventuele vragen te beantwoorden. Maar onze ervaring is dat 95% van de patiënten en naasten het prima zonder onze hulp kan invullen.”

Eigenaarschap bij de verpleging

Hoewel het implementeren van een nieuwe werkwijze altijd even wennen is, nam het verpleegkundig team vanaf het begin de verantwoordelijkheid. Harma: “De dokters zijn niet actief betrokken bij het uitreiken van de zorgkeuzehulp, maar steunen het wel. Wij als verpleegkundigen zorgen voor het uitreiken, het opvolgen én dat de samenvatting op de juiste plek in het dossier komt om te bespreken in het MDO.”

Vanaf het begin hebben we gezegd: dit hoort er nu bij. Iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt.

– Mannie van der Giessen, verpleegkundige, WZA

Door de keuzehulp op te nemen in het activiteitenplan werd het onderdeel van de standaardzorg. Maar liefst 94% van alle patiënten die de keuzehulp krijgt, vult hem ook in. Mannie: “Vanaf het begin hebben we gezegd: dit hoort er nu bij. Iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt. Het samen beslissen is echt onderdeel van ons verpleegkundig traject.”

De kracht van herhaling

Na enige tijd verslapte de aandacht enigszins en nam het gebruik wat af. Harma: “We hebben er toen opnieuw aandacht aan gegeven tijdens werkoverleg en in de wekelijkse nieuwsbrief. Ook werden collega’s persoonlijk aangesproken als de zorgkeuzehulp niet altijd uitgedeeld werd. Zo kwam het bij iedereen weer goed op het netvlies en nu hoort het gewoon bij het werk.”

Marieke: “We vieren ook bewust onze successen. Nadat de eerste 100 patiënten de keuzehulp hadden gebruikt, was er taart. We maken ook visuele kwartaalrapportages met cijfers en toelichting, gericht op wat er goed gaat en waar we nog op kunnen letten. Zo maak je het samen heel tastbaar. De kracht van herhaling en het benadrukken van de positieve punten, werkt motiverend.”

Voorheen werd de ontslagbestemming vaak gewoon medegedeeld. Nu denken patiënten en naasten mee: wat wil ik, wat kan ik, en wat heb ik nodig?

– Harma Oving, verpleegkundige, WZA

Betere gesprekken en meer betrokken patiënten

De verpleegkundigen merken dat patiënten actiever deelnemen aan hun zorgtraject, ze zijn echt onderdeel geworden van het proces. Harma: “Voorheen werd de ontslagbestemming vaak gewoon medegedeeld. Nu denken patiënten en naasten mee: wat wil ik, wat kan ik, en wat heb ik nodig? Het komt voor dat een patiënt zelf een ander idee heeft over de ontslagbestemming. Na het invullen van de keuzehulp wordt voor de patiënt vaak duidelijk dat diegene zo niet naar huis kan en waarom revalidatie nodig is.”

Mannie: “Patiënten vinden het fijn om mee te kunnen denken en goed voorbereid het gesprek met ons in te gaan. Ze zijn beter geïnformeerd en meer betrokken, de communicatie gaat hierdoor ook sneller.”

Doordat de keuzehulp samen met familie wordt ingevuld, ontstaat er een goed beeld van de situatie en voorkeuren van de patiënt. Deze informatie is beschikbaar tijdens het MDO, waarin de neuroloog samen met het team de vervolgstappen bepaalt. De verpleegkundige brengt daar actief het perspectief van de patiënt in en geeft na het MDO terugkoppeling aan de patiënt.

10 praktische tips: Zo breng je de keuzehulp in de praktijk

1. Bespreek het direct bij opname
   Koppel het verpleegkundig gesprek en de keuzehulp aan de opname. Neem de patiënt en naaste direct mee in het proces voor ontslagbestemming.
2. Leg duidelijk uit wat het is
   Licht toe waarom het belangrijk is voor de patiënt en naaste en vraag hen de keuzehulp (voor een bepaalde tijd) samen in te vullen.
3. Onderdeel standaardzorg
   Breng het, zowel voor de patiënten als collega’s, als onderdeel van de standaardzorg. ‘Zo doen we dit hier.’
4. Gebruik het zorgpad of activiteitenplan
   Maak de keuzehulp echt onderdeel van de workflow. Maak het zichtbaar.
5. Gebruik hulpmiddelen zoals een iPad
   Verlaag de drempel voor het invullen, bied de keuzehulp ‘gebruiksklaar’ aan op een iPad.
6. Betrek naasten
   Vraag patiënten en naasten sámen de keuzehulp in te vullen.
7. Bespreek regelmatig in het team
   Wat gaat goed? Wat kan beter? Moeten er processen worden aangescherpt? Houd het onderwerp levend.
8. Kracht van herhaling
   Nieuwsbrief, werkoverleg, overdracht – herhaling versterkt de borging.
9. Spreek elkaar aan
   Maak het normaal om collega’s te herinneren: “Heb jij de keuzehulp al meegegeven?” of “Denk je eraan om de samenvatting te bespreken in het MDO?”
10. Vier successen
    Mijlpaal behaald? Vier dit met het team!

Wil jij de CVA keuzehulp inzetten in jouw ziekenhuis? Of ben je benieuwd hoe Zorgkeuzehulp jouw organisatie kan helpen? Neem contact met ons op! We vertellen je er graag meer over.

De CVA keuzehulp is een initiatief van Santeon met ZorgKeuzeLab als ontwikkel- en implementatiepartner. De keuzehulp is goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging voor Neurologie en patiëntenvereniging Hersenletsel.nl

ZorgKeuzeLab  is part of Enovation.