Samen naar één landelijk netwerk voor diagnostiek

Diagnostiek vormt het startpunt van vrijwel iedere vorm van zorgverlening. Doordat laboratoriumdiagnostiek in alle zorgdomeinen wordt toegepast, kent het domein een versnipperd landschap van systemen, standaarden en werkwijzen. In een tijd waarin zorg onder steeds hogere druk staat, is die situatie niet langer houdbaar. Tijdens het event Zorg & ICT deelden Sjoerd Visser en Daniël Schut in een gezamenlijke kennissessie hun visie en aanpak om de zorg toegankelijk, betaalbaar én innovatief te houden.

Beide sprekers van deze kennissessie werken al langere tijd mee aan de transitie naar een landelijke diagnostiek. Sjoerd Visser is CIO bij Unilabs Nederland en Daniël Schut werkt als teammanager informatie-uitwisseling bij Enovation (onderdeel van Legrand Care). Hun verhaal laat zien dat deze transitie niet enkel een technische operatie is, maar vooral een strategische keuze om de zorg toegankelijk, betaalbaar én innovatief te houden.

Diagnostiek als verbindende schakel in de zorg

Diagnostiek is volgens Daniël en Sjoerd meer dan alleen het ontvangen van een aanvraag en het terugsturen van een uitslag. Het verbindt huisartsen, ziekenhuizen, apotheken, VVT‑instellingen, GGZ en patiënten met elkaar. Steeds vaker is er behoefte aan een totaalbeeld van de patiënt, over de domeinen en regio’s heen. Tegelijkertijd is de markt voor diagnostiek in Nederland competitief en sterk versnipperd. Veel laboratoria opereren op een relatief kleine schaal, waardoor investeren in innovatie en digitalisering lastig is. Terwijl juist dat nu nodig is. De zorg wordt immers duurder, de druk op personeel neemt toe en patiënten verwachten betere digitale toegang tot hun gegevens.

Wereldwijde schaal, regionale verankering

Volgens Unilabs, actief in veertien landen en de grootste diagnostische speler in Europa, ligt een belangrijk deel van de oplossing in schaalgrootte. Deze schaalvergroting wordt niet bereikt door regionale betrokkenheid los te laten, maar door daar een landelijke en zelfs internationale basis onder te leggen. In Nederland werkt Unilabs vanuit vier laboratoria, met meer dan 300 bloedafnamepunten en een sterk regionaal netwerk. Die regionale focus blijft essentieel, omdat de zorg lokaal plaatsvindt.

De kracht van Unilabs zit in het combineren van die regionale samenwerking met het toepassen van een wereldwijde schaal. Door kennis, capaciteit en innovatie internationaal te delen, ontstaat ruimte om efficiënter te werken én nieuwe diagnostische methoden te ontwikkelen. Digitalisering speelt daarin een sleutelrol, net als het slim beschikbaar maken van data.

Eén landschap met vele partijen en standaarden

Historisch gezien werkte elk onderdeel van Unilabs met eigen labsystemen, integraties, viewers, portalen en uitwisseloplossingen. Dat leidde tot verschillende afspraken rond toestemming, uiteenlopende regionale infrastructuren en beperkte herbruikbaarheid en schaalbaarheid. Tegelijkertijd groeit de vraag naar domeinoverstijgende databeschikbaarheid. Niet alleen de aanvrager, maar ook andere zorgverleners én de patiënt willen veilig en volledig inzage. De doelstelling voor Unilabs is om enerzijds het eigen landschap en de processen verder te standaardiseren en anderzijds meer samenwerking in de keten te realiseren. Zo komt het bedrijf tot één uniforme en toekomstbestendige architectuur die regionale verschillen respecteert en (inter)nationale samenwerking mogelijk maakt.

Standaardisatie en verbinding

Enovation ondersteunt Unilabs al jarenlang op het gebied van integratie, standaardisatie en informatie-uitwisseling. Vanuit die ervaring kiest de organisatie ervoor om toe te werken naar een landelijke architectuur voor Unilabs, die uitgaat van:

• centrale integratie en standaardisatie;
• landelijke en internationale standaarden;
• herbruikbare generieke functies;
• regionaal maatwerk waar nodig.

Centrale integratie en uitwisseling

Kern van de aanpak van Enovation is een centrale integratielaag. In deze integratielaag komen data uit de verschillende labsystemen samen en worden deze naar gestandaardiseerd formaten vertaald, zoals EDIFACT, HL7 v2/v3, XDLab en HL7 FHIR. Vervolgens wordt de data beschikbaar gesteld via de relevante netwerken. Voorbeelden hiervan zijn Veilige Mail, IHE-XDS, FHIR, API’s en MedMij, waarmee zowel professionals als de patiënt onderdeel zijn van de keten.

Toestemming als randvoorwaarde

Een belangrijk aandachtspunt in de transitie is toestemming. Technisch is veel al mogelijk, maar juridisch moet het kloppen. Zeker bij diagnostiek, waar uitslagen vaak door andere zorgverleners worden ingezien dan de oorspronkelijke aanvrager. Daarom is Unilabs aangesloten op Mitz, de landelijke toestemmingsvoorziening. Hiermee kunnen patiënten zelf vastleggen wie hun gegevens mag inzien. Dit is een cruciale stap richting veilige en schaalbare databeschikbaarheid.

Klaar voor de toekomst

De eerste regio’s in Nederland (Midden en West) zijn inmiddels aangesloten op de nieuwe infrastructuur. Oude en nieuwe onderdelen worden hier tijdelijk naast elkaar ontsloten, zodat de continuïteit voor zorgverleners gewaarborgd blijft. Door de nieuwe infrastructuur is in deze regio’s nu één gestandaardiseerd patiëntenportaal en ondersteuning voor PGO‑inzage via MedMij. Bovendien bevat de nieuwe architectuur een Unilabs Viewer, die labgegevens beschikbaar stelt voor wie dat nodig heeft binnen de keten.

Met deze architectuur heeft Unilabs een basis neergezet voor nieuwe ontwikkelingen rondom European Health Data Space (EHDS) en de verdere standaardisatie van eenheid van taal en techniek. De adoptie van terminologiën zoals LOINC gaat hier ook een steeds belangrijke rol in spelen.

Bouwen aan vertrouwen en samenhang

De transitie naar landelijke diagnostiek laat zien dat databeschikbaarheid geen doel op zich is. Het gaat om vertrouwen, samenwerking en het ondersteunen van betere zorg voor vandaag én morgen. Enovation en Unilabs combineren standaardisatie met regionale betrokkenheid en verbinden technische hulpmiddelen met juridische en organisatorische afspraken. Zo leggen we samen een stevig fundament voor de toekomst van diagnostiek.